İstanbul’un İsmi Nereden Geliyor?

0 Paylaşımlar

İstanbul’a çağlar boyunca değişik adlar verilmiştir. Bu kent adları, kent tarihinin farklı dönemleriyle ilişkilidir. Bu adların tarihsel sırayla en çok bilinenleri, Byzantion, Augusta Antonina, Nova Roma, Konstantinopolis, Kostantiniyye, İslambol ve İstanbul’dur. Bunun dışında tarihte Moğollar “Çakduryan”, Polonlar “Kanatorya”, Çekler “Aylana”, Macarlar “Vizenduvar” olarak adlandırmışlardır.

Tarih boyunca İstanbul kentine verilen onlarca ad içinde, Türkler tarafından yaygın biçimde benimseneni ve günümüzde kullanılanı İstanbul’dur. Bu adın “eis tin polin” tamlamasından geldiği sanılmaktadır. Bu tamlama, o dönem Yunancasında “şehirde”, “şehrin içinde”, “şehiriçi” gibi anlamlara gelmekteydi.

Ayrıca halk dilinde “n” ünsüzüne bitişen “p” sesi “b” sesine dönüşüyordu. Bu bağlamda İstanbul adının kökeni pek çok kaynakta bu tamlamayla ilişkilendirilmektedir. MS 2. yüzyıldan kalma Ermeni kaynaklarında da Istanbol ya da Istınbol biçiminde anılan şehir adının, Türkçeye bu şekilde giriş yapmış olması olasıdır.

Araştırmacı Halûk Tarcan ise İstanbul adının kökeninin Yunanca ya da Ermenice değil Türkçe olduğunu ve “astan bolıq”tan geldiğini göstermektedir. As, Ön-Türkçede “uzay”, “Tanrı beldesi” gibi anlamlara gelmekteydi. As kökünden As/qan (Tanrı beldesinde asılı) doğup zamanla Astan olmuş ve Hitit diline İstan olarak geçmiştir.

“Bolıq” ise kent demektir ve bu kelimenin günümüzde Bolu, Gelibolu, Hayrabolu, İnebolu, Niğbolu, Safranbolu ve Tirebolu gibi yaşayan örnekleri vardır. Bu iki kelime, “Astan-bolıq” bize “cennetvarî kent” anlamını vermektedir, diyor. Pek karşılık görmese de tezini savunmuştur.

Eski Ayasofya Müzesi Başkanı Haluk Dursun, İstanbul kelimesinin kökenini ise Rumca “şehre doğru” anlamına gelen “Stinpolis”ten geldiğini belirtmiş. Kelimenin kökeni “şehre” demek olan “stan” ve “şehir” anlamında olan “polis”ten geldiğini söylüyor.

Dursun, İkinci Abdülhamit dönemine ait bir cep saatinde “Konstantinopolis” yazılı olduğunu belirterek şu ifadelerde bulunmuştu: “Bu dönem milli hassasiyetin en yüksek olduğu dönemdir. Ama saatlerinde Konstantinopolis yazılı.

Osmanlı döneminde “isim takıntısı” olmadığını belirten Dursun, “Bunun bir istisnası var. Sultan 3. Mustafa hattı hümayunlarında özellikle ‘İslam şehri’ anlamına gelen İslambol’u kullanıyor” demişti. Dursun Osmanlı döneminde İstanbul için ise en çok “Konstantiniyye” isminin kullanıldığını ifade etmişti.

Uzmanlar İslambol kelimesinin İstanbul’un kökeni değil sonradan yapılmış bir halk türetmesi olduğunu belirtiyor. Bu türetmenin bir dönem fazlasıyla benimsendiği ve Üçüncü Ahmed’den Üçüncü Selim zamanına kadar (1708-1807) Osmanlı sikkeleri üzerinde ‘İslambol’ kelimesinin görüldüğü kaydediliyor.

İSTANBULUN  TARİHTE  KULLANILMIŞ İSİMLERİ

1- Ağrandone

2- Aleksandre

3- Alma Roma

4- Alyana

5- Anthusa

6- Antonia

7- Âsitâne

8- Beldetü’l-tayyibe

9- Bizantion

10- Cezîre-i Heft Cebel

11- Constantinople

12- Çakdurkan

13- Çar’gorod

14- Çezar şehri

15- Dârû’l-hilâfe

16- Dârû’l-islâm

17- Dârû’l-mülk

18- Dârü’s-saltana

19- Der-aliyye

20- Der-i Devlet

21- Dergâh-ı Selâtin

22- Dersaadet

23- El-farruk

24- Escomboli

25- Estambol

26- Estefanye

27- Granduye

28- Gülgûle-i Rû

29- Herakliyan

30- İslâmbol

31- İstanbul

32- İstimboli

33- İstinpolin

34- Kalipolis

35- Kanaturye

36-Kayser-i Zemin

37- Konstantina El-uzmâ

38- Konstantiniyye

39- Konstantinopolis

40- Kospoli

41- Kostye

42- Kostyantine-grad

43- Licus

44- Mahmiyye-i Istanbul

45- Mahrûsâ-i Istanbul

46- Mahrûsa-i Konstantiniyye

47- Makedonya

48- Megalipolis

49- Miklagrad

50- Neas Romes

51- Nor-hormn

52- Nova Roma

53-Pây-i Taht-ı Saltanat

54- Pol

55- Polin

56- Polis

57- Pozantyam

58- Roma Bizanti

59- Roma constantium

60- Roma Orientum

61- Sakalye

62- Secunda Roma

63- Sitanbûl

64- Südde-i Saadet

65- Şehr

66- Şehr-i Âzâm

67- Şehr-i Konstantin

68- Taht-ı rûm

69- Tarigrad

70- Tekfuriye

71- Urbis imperiosum

72- Ümm’d-dünyâ

73- Vezendovar

74- Vizant kağak

75-Yağfurye

76- Yankoviçe

Deneyimlerini İfadelerle ve Yorumunla Paylaş
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
0 Paylaşımlar
TeknoKültür Websitesinin kurucu admini ve Proje yönetiminde sorumlu kişisiyim. Karadeniz Teknik Üniversitesi Yönetim Bilişim Sistemleri bölümü 2.sınıf öğrencisiyim. Ek olarak siz değerli ziyaretçilerimize Teknoloji alanında özgün yazılar yazmaya çalışıyorum.

Bir cevap yazın

Back To Top